CÂU CHUYỆN LỬA TÀN

Cuả Ông Hiệu trưởng trường Sư phạm Qui Nhơn nói với các khoá sinh khoá 11 thuộc trường trong “ĐÊM MÃN KHOÁ” hạ tuần tháng sáu bảy tư.
****

Anh chị em khoá sinh khoá 11 thân mến!
Đêm đã khuya, lửa cũng gần tắt. Trước khi chia tay, tôi muốn nói với Anh Chị Em đôi lời trong “câu chuyện lửa tàn “đêm nay.

Nhìn khu trường với những hàng thông trầm lặng từng chứng kiến bao bước chân Anh Chị Em đi về, những công viên hoa sứ nở muộn, những dãy hành lang heo hút gió đông hay phơi phới gió hè đẫn vào những căn phòng nội trú rộn ràng những buồn vui đèn sách và tình bạn ý quê, nghe mỗi khi đêm xuống từ lòng đại dương sóng xa vọng lại nhiều thương nhớ bâng khuâng, ưu tư vời vợi…
Những hình ảnh và âm thanh đó như thì thầm nhắc lại bao kỷ niệm vui buồn Anh Chị Em đã có nơi đây, gợi lại bao sinh hoạt đã cùng nhau tham dự: nào những tối cuối tuần ngồi bên chén trà “Hội hữu” hay”Bạn đường” nghe thơ nhạc hay nghe nhau kể lể chuyện đời, nào những ngày đi công tác xã hội hay thực tập giáo dục cộng đồng bận rộn với dân quê, những buổi du ngoạn tươi mát ý đời, những đêm văn nghệ rộn ràng niềm vui, cũng như những sáng chiều thường xuyên thảo luận, học tập về chuyên môn, v.v… Tất cả đều nói lên những tâm tình Anh Chị Em đã có với nhau, với ngôi trường này.
Sau đêm nay, Anh Chị Em sẽ rời ghế trường chia tay về hè để sau đó vào đời chứ không còn trở lại trường cũ như mùa thu năm trứoc. Chúng tôi cầu chúc Anh Chị Em gặp nhiều điều vui trong đời, những điều vui sâu xa từ trong lòng mà có hơn là từ bên ngoài mà nên.
Tục ngữ ta có câu “Câu chuyện nên quen, chuyến đò nên nghĩa “ Anh Chị Em đã cùng nhau đi chung một chuyến đò dài. Nay tuy chưa đến bến cùng của sông nước, nhưng mỗi người phải chia tay sang những con thuyền khác để lại tiếp tục hành trình dẫn tới quê hương xa.
Giây phút phân ly nào lại chẳng đượm buồn, và đó cũng là thân phận con người trên cõi thế. Nhưng, như trăng khuyết rồi tròn, ly hợp cũng là lẽ thường của cuộc sống, miễn sao trong cách xa mà vẫn không xa cách và miễn sao mỗi đổi thay đều mang mãi một chiều hướng. Anh Chị Em hãy chấp nhận nỗi buồn cách xa trong tim mong vẫn còn những niềm vui gặp gỡ đây đó trên bước đường nghề nghiệp, ở một nẻo nào trên giải đất quê hương này.
Đời Anh Chị Em còn dài, dài đủ để không uổng công thắp sáng niềm tin trong đêm tối thiếu những ánh trăng sao soi dẫn bước chân Anh Chị Em đi.
Tuổi Anh Chị Em còn trẻ, quá trẻ để còn đủ thời gian tự làm lấy cho mình những gì mình mơ ước. Với tuổi đôi mươi, chẳng có gì là muộn. Tất cả đang chờ đón Anh Chị Em: tình yêu để yêu, tình bạn để thương, tình quê hương để nhớ, những nguyện vọng để thực hiện, nghề nghiệp để phụng sự, v.v…nghĩa là cả một cuộc đời để sống, để xây lên, hoặc nếu cần, để dựng lại…
Mỗi thế hệ có những vui buồn, những ưu tư riêng, và mặc dầu thế hệ này có liên quan với thế hệ khác, nhưng không nên cho rằng thế hệ này không làm được gì hơn thế hệ khác. Than trách hay quy lỗi không phải là triết lý đẹp của một hướng sống cao. Mỗi người trẻ hãy tự nói với mình “dậy mà đi”, dù quê hương có đang đổ nát mênh mang vì bom đạn vẫn chưa thôi trên mảnh đất nhỏ bé này, dù xã hội có đang phân hoá tàn tạ vì cảnh tương tàn thê lương đã kéo dài hơn hai mươi năm qua.
Anh Chị Em hãy “dậy mà đi” từ “đêm bây giờ” để tiến đến “đêm mai”, như Trịnh Công Sơn thuộc khoá đàn anh của Anh Chị Em đã hat lên rát chân tình:
“Đêm bây giờ đêm quá hư vô,
Oi con người mang trái tim khô.
Đêm bây giờ thắp sáng âu lo,
Hai mươi năm buồn vui hững hờ.
Đêm thôi dài cho mai này,
Người Việt hái lúa ngoài đồng chín.
Đêm no lành, đêm thanh bình,
Người Việt sống như chưa bao giờ”.

Như vậy”đêm bây giờ” dù “quá hư vô”, chỉ mang “trái tim khô” với những “âu lo” và “buồn vui hững hờ” cũng chắng có thể làm cho Anh Chị Em buồn nãn, vì rằng đêm mai này mới là của Anh Chị Em để hướng tới, để xây lên, để dựng lại, để “sống như chưa bao giờ “.
Tôi nhắc lại ý vừa diễn tả: Anh Chị Em hãy dậy mà đi, lạc quan vào đời, và tích cực góp phần mình vào việc xây dựng đời.
Trước giờ chia tay, tôi cũng muốn nói lại với Anh Chị Em một ước mong chan chứa ưu tư này của trường. Chúng tôi ước mong rằng dù hoàn cảnh đời mỗi người chúng ta như thế nào, khi đã dấn thân vào một nghề là chúng ta phải chọn lấy cho mình một hướng đi đầy ý thức. Làm thân con người chẳng ai có tự do vô điều kiện, ngoại hoàn cảnh giới hạn. Cho nên giá trị của con người tự do là chấp nhận cái mình chọn, và như vậy giá trị ở thái độ chọn hơn là điều chọn hay phải chọn.
Tôi tin rằng sau hai năn học ở trường này, Anh Chị Em đã thấy rõ hướng đi phải có của cuộc đời. Mai đây trên bước đường phụng sự , cầu chúc Anh Chị Em ngày càng vui yêu nghề, và làm được những gì Anh Chị Em muốn làm trong khả năng của mình.
Tôi cũng tin rằng trong một tương lai không xa đất nước chúng ta phải được thanh bình. Khi đó, và ngay cả khi này, cánh đồng văn hoá giáo dục cần nhiều nông phu, những người đổ mồ hôi trên từng mảnh ruộng để cày, bừa, gieo, cấy, đợi mùa gặt đến đem vui tươi, no ấm cho các xóm làng thân yêu.

Đêm đã khuya, lửa cũng gần tắt, tôi đã nói gì với Anh Chị Em trong “câu chuyện lửa tàn” đêm nay?
Một lần nữa, nhìn lại khu trừơng với những hàng thông trầm lặng từng chứng kiến bao bước chân Anh Chị Em đi về, những công viên hoa sứ nở muộn, những dãy hành lang heo hút gió đông hay phơi phới gió hè dẫn vào những căn phòng nội trú rộn ràng những buồn vui đèn sách và tình bạn ý quê, nghe mỗi khi đêm xuống từ lòng đại dương sóng xa vọng lại nhiều thương nhớ bâng khuâng, ưu vời vợi…
Những hình ảnh và âm thanh đó như vẫn thì thầm nhắc lại bao kỷ niệm vui buồn Anh Chị Em đã có với nhau, với ngôi trường này .
Mai đây trên vạn nẻo đường đời, có khi nào tưởng lại quãng thời gian cuối cùng của những ngày đèn sách, có lẽ những hình ảnh và âm thanh trên sẽ còn đậm ít nhiều nét sống vấn vương bên lòng Anh Chị Em, chứ không đến nỗi tàn phai như những vang bóng một thời bị chìm quên vào dĩ vãng.
Anh Chị Em hãy thỉnh thoảng nhớ đến trường cũ, và nhất là luôn nhớ đến nhau, nâng đỡ nhau trên những bước đường đời.
Trong quãng ngày Anh Chị Em sống nơi đây, chúng tôi không nghĩ là đã làm được tất cả cho Anh Chị Em, nhưng chúng tôi đã hết lòng với Anh chị Em.
Phần Anh Chị Em trong hai năm qua đã cùng nhau đi trên một chuyến đò mà trong hành trình có những chiều xuống, đêm về dừng nghỉ ở nhiều bến nước, ngắm trăng thanh đón gió mát cho vui lên bước giang hồ mà vẫn nhắn nhủ nhau rằng những bến nước ấy chưa phải là bến cùng của quê hương xa.
Nay chuyến đò chung đã đến lúc rẽ bến. Mỗi lữ khách phải rời đò để đi tiếp lộ trình còn dài. Chặng đường sẽ vắng vẻ hơn, và lữ khách sẽ cảm thấy thấm thía nỗi cô đơn trên đường đời. Nhưng Anh Chị Em nên nhớ rằng thân phận con người là cô đơn. Trong cô đơn ta gặp được mình, ta gặp được người, ta gặp được Trời. Nhưng cô đơn mà đừng cô độc. Muốn vậy Anh Chị Em hãy luôn nhớ đến nhau, nâng đỡ nhau trên những bước đường đời.
Trải qua nhiều năm sống, rồi Anh Chị Em sẽ học được kinh nghiệm sâu đậm này là chắng có gì quan trọng trong đời ngoài tình thương mến nhau.
Tình thương mến ấy như “trăng sáng trên môi hoa” “xua bóng tối trong hồn ta” để “tìm về bên nhau” và để “tình người nở đêm sâu”như Đăng Lan hát trong “Thương quá Việt Nam”:

“Trăng sáng ngời trên môi hoa,
Trăng lên tiếng hát vui đêm già,
Trăng sáng ngời trên non xa,
Trăng xua bóng tối trong hồn ta.
Sáng lên trăng, sáng lên trăng
Sáng cho tình người nở đêm sâu.
Trăng muôn đời, trăng muôn nơi,
Trăng đem bóng mát cho muôn người,
Trăng thanh bình, trăng yên vui,
Oi thương quá ánh trăng Việt Nam”.

Trên đường đời sẽ có nhiều đêm không có ánh trăng sao, nhưng trong lòng chúng ta ánh trăng chẳng bao giờ tàn, vì mãi mãi chúng ta vẫn có lòng thương mến nhau.
Anh Chị Em thương mến,
Trên con đường nghề nghiệp đã chọn , Anh Chị Em hãy can đảm bước lên. Niềm tin của Anh Chị Em ấy là niềm tin của chúng tôi và cũng là ý đợi của quê hương này.
Cuộc đời là một đi tìm để được gặp, và trên hành trình tìm gặp đó, hành trang của chúng ta phải đủ nhưng đơn giản, trút bỏ những giận ghét vẩn vơ, những bận tâm vô ích, những so đo nặng nề… để được nhẹ nhàng như cánh diều nương gió lên cao.
Thương mến từ biệt Anh Chị Em!
Hiệu Trưởng
Trường Sư phạm Qui Nhơn
TRẦN VĂN MẪN
(Gõ lại nguyên văn trên trang in ronéo năm 1974 hiện còn lưu giữ - T.DIỆP-K11)