HÃY LÀM VUI LÒNG ÔNG BÀ, CHA MẸ

“Làm vui lòng ông bà, cha mẹ” là nội dung một bài học đạo đức vỡ lòng mà bất cứ một học sinh tiểu học nào (cụ thể là ở lớp 2) cũng đều đã được học ở trường. Chính bài học đạo đức này đã góp phần không nhỏ vào việc xây dựng hành vi đạo đức con người ngay từ thuở ấu thơ, nhằm tạo nên những người công dân tốt cho xã hội mai sau và những người con cháu hiếu thảo trong gia đình.
Ngay ở đầu đề bài học đã nêu lên được sự ẩn chứa phạm vi khái quát về một nội dung rất là sâu rộng. Việc “làm vui lòng ông bà, cha mẹ” cần phải được hiểu nghĩa theo một chiều hướng tích cực và về cả hai phía. Và cũng vì bài học đạo đức này chỉ được chọn để dạy ở bậc tiểu học nên cũng chỉ là để góp phần xây dựng cho các em có một thói quen là “vâng phục” ông bà, cha mẹ để ông bà, cha mẹ được vui lòng. Cũng hiểu theo nghĩa tích cực thì ông bà, cha mẹ là người luôn luôn sống chuẩn mực, sống đúng, sống có đạo đức . Những lời bảo khuyên, dạy dỗ nhắc nhở con cháu…là trách nhiệm thiêng liêng của ông bà, cha mẹ và không ngoài một mục đích duy nhất là mong sao con cháu cứ noi theo đó mà được nên người. Trong gia đình thì ông bà, cha mẹ luôn là tấm gương sáng để con cháu noi theo. Vì vậy, khi “làm vui lòng ông bà, cha mẹ” chính là lúc các em thực hành một hành vi đạo đức đã được học ở trường, cũng như để chứng tỏ rằng mình là một người con cháu ngoan hiền, hiếu thảo đối với ông bà cha mẹ.
Thực tiễn cho thấy rõ chân giá trị của bài học đạo đức trên đã góp phần không nhỏ vào việc củng cố đạo đức học đường nói chung và hạnh phúc gia đình nói riêng, khi mà những người con cháu ấy đang còn ở trong lứa tuổi thiếu nhi dễ dạy, dễ khiến bằng chính sức mạnh của lời nói giữa “người trên” và “kẻ dưới”.
Dần dà theo năm tháng, các em được trưởng thành hơn, tầm hiểu biết cũng được mở rộng hơn. Các em đã biết tự suy luận, biết lập luận, biết cả lý luận và đặc biệt là khi được tiếp cận với trào lưu văn minh vật chất ngoài xã hội thì các em lại thấy nhu cầu hưởng thụ bản thân nhiều hơn và bao giờ các em cũng cho rằng những suy nghĩ và việc làm của mình là đúng. (lúc nhỏ chỉ cần có viên keo, viên bi… là đủ, nhưng khi mới vừa lớn lên thì đã biết phung phí thời giờ và tiền bạc vào game, la cà ngồi quán để biếng học, để bê tha…và kể cả những thói hư tật xấu khác ). Mặc cho phụ huynh nhắc nhở, than phiền, thậm chí đã vắt ra từ trong con tim những lời yêu thương uất nghẹn vì con nhưng dễ gì con cái đã nghe theo. Điều này dần dà dẫn đưa các em dến một lối sống thực dụng, thiên về bản năng, nhẹ về lý trí (!?). Cái tác hại tất yếu này là một thực trạng nhức nhối hiện nay trong xã hội mà đa số gia đình phải gánh chịu đó là hiện tượng con cái sống buông thả, lý tưởng phấn đấu mờ nhạt, bất tuân cha mẹ (đôi khi cả thầy cô), xem cha mẹ là cái ba-ri-e cản đường dẫn đến đối kháng và lúc nào cũng muốn tháo bỏ cái vật cản đường đó để được tự do sống theo ý thích. Dần dà với những tác hại đó đã tạo nên mâu thuẫn giữa cha mẹ và con cái trong gia đình vì rằng ai cũng cho rằng lời nói, suy nghĩ và việc làm của mình bao giờ cũng đúng để càng ra sức bảo thủ hơn. Mâu thuẫn chất chồng mâu thuẫn! Có nhiều bậc cha mẹ phải thở than: “Ước gì con cái mình cứ mãi dừng lại ở tuổi lên 5 lên 3 để được vui lòng, chứ nuôi nấng chi đến hồi chúng nó “đủ lông đủ cánh” để mà làm gì. Quá thất vọng!”.
Thật vậy, hiện trạng “đau lòng” từ cả hai phía “con cháu” và “ông bà, cha mẹ” hiện nay đang đòi hỏi cần phải tìm ra một biện pháp giải quyết hữu hiệu và kịp thời. Vì nếu không thì gia đình sẽ mất hạnh phúc, có thể dẫn đến nhiều hệ lụy.
Chưa ai làm một thống kê thật đầy đủ nhưng chắc chắn rằng trong đời sống hiện nay, hiện trạng đạo đức trong gia đình, ngoài xã hội là một vấn đề thời sự nóng bỏng, nhan nhản trên báo chí, mà bất cứ ai nghe đến cũng đều phải đau lòng (!). Vì vậy vấn đề đạo đức trong thanh thiếu niên cần phải được xã hội quan tâm đặc biệt, phải tìm ra được một giải pháp hữu hiệu để uốn nắn kịp thời ngõ hầu đem lại một sự “vui lòng” đích thực cho tất cả mọi người.
Trở lại vấn đề, khi con cái còn nhỏ vì nhu cầu của bản thân chưa “đa hệ” nên ông bà, cha mẹ dễ làm thỏa mãn nhu cầu của chúng cũng là điều dễ hiểu. Và để đáp lại điều đó thì chuyện con cháu “biết làm vui lòng ông bà, cha mẹ” để đổi lại bản thân mình cũng được “vui lòng” xem ra cũng chỉ là chuyện bình thường. Bài học đạo đức trên dù có được một tác dụng thật to lớn nhưng suy ra cũng chỉ là sự phù hợp tất yếu với nhu cầu tự thân của đối tượng tiếp nhận khi ấy mà thôi. Giả sử nếu ta tiếp tục đặt vấn đề để tranh luận khi mà con cái đã lớn, thậm chí đã trưởng thành về ý nghĩa bài học đạo đức: “Làm vui lòng ông bà, cha mẹ ta được gì, mất gì đối với bản thân ?”, và “Không làm vừa lòng ông bà, cha mẹ ta mất gì, được gì đối với bản thân?” thì có lẽ câu trả lời sẽ rơi vào khoảng lặng, thậm chí là bế tắc (!). Chắc nhiều người ai cũng biết Đại danh y Hải Thượng Lãn ông qua tích lũy kinh nghiệm sống của bản thân đã để lại cho đời sau một công thức “sống” mà hễ ai giữ được cho mình thì sẽ sống vui, sống khỏe, sống có ích và sống có đạo đức. Công thức ây là phải giữ cho được 7 điều sau: “Bế tinh, dưỡng khí, tồn thần. Thanh tâm, quả dục, thủ chân, luyện hình”. Chỉ đơn giản vậy thôi mà thử hỏi về phía phụ huynh đã được bao nhiêu người thực hiện được để mưu ích cho bản thân mình và làm gương cho con cháu noi theo trong cuộc sống!
Theo quy luật biến thiên của vũ trụ thì mọi sự rồi sẽ đổi thay để được phù hợp hơn và được tồn tại. Nhưng chắc chắn một điều là những bài học đạo đức được tích lũy và quảng bá trên đời này sẽ là những phạm trù bất biến. Bài học đạo đức lớp 2 nêu trên và ngay cả những bài học đạo đức khác đang được toàn xã hội ra sức học tập là kim chỉ nam của hành vi ứng xử tốt đẹp giữa người với người mọi nơi, mọi lúc.
Hãy nhớ lai bài học đạo đức từ hồi lớp 2, để những người con trong gia đình đừng bao giờ làm rơi thêm nữa những giọt nước mắt “buồn lòng” của ông bà, cha mẹ như lời một phụ huynh đã viết trong “bài thơ cho con” sau đây. Giọt nước mắt ấy đã thổ lộ sự đau buồn vì con cái mình đến hồi “đủ lông đủ cánh” mà xem thường lời dạy bảo của cha mẹ mà cha mẹ chỉ với ước vọng duy nhất là làm sao cho con cái mình được nên người dù rằng tuổi của mẹ cha cũng đã đến hồi Thái sơn ngã bóng:
Vì bỡi con không quý trọng lời
Cha buồn, mẹ khổ lắm con ơi!
Sinh thành những ước khôn bằng bạn
Dưỡng dục hằng mong lớn kịp đời
Khản cổ cha khuyên: nên gắng học
Oặn lòng mẹ dạy: chớ ham chơi
Ví bằng chẳng quý lời cha mẹ
Nghĩ lại con ơi… hỏng cuộc đời!
(Bài thơ cho con – DTT)
Xây dựng một mô hình gia đình trong đó con cái ngoan hiền, hiếu thảo, giỏi giang…Ông bà, cha mẹ mẫu mực, yêu thương, biết nêu gương tổt… là đã góp phần tạo nên một tế bào tốt cho xã hội. Vì vậy mọi người nên chăng cần phải quan tâm hơn nữa và gắng tìm ra những giải pháp thật hữu hiệu, khả thi để góp phần nhỏ bé của mình vào cái chung to tát kia trong giai đoạn đất nước đang rất cần sự chấn hưng đạo đức để đổi mới và phát triển.
Tháng 6 năm 2010
Diệp Thế Thoại